Đóng

1. Sự cần thiết phát triển Du lịch sinh thái (DLST) vườn tiêu

Theo Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) thì “DLST là tham quan và du lịch có trách nhiệm với môi trường tại các điểm tự nhiên không bị tàn phá để thưởng thức thiên nhiên và các đặc điểm văn hóa đã tồn tại trong quá khứ hoặc đang hiện hành, qua đó khuyến khích hoạt động bảo vệ, hạn chế những tác động tiêu cực do khách tham quan gây ra và tạo ra ích lợi cho những người địa phương tham gia tích cực”. Còn theo Hiệp hội Du lịch Hoa kỳ thì “DLST là du lịch có mục đích với các khu tự nhiên, hiểu biết về lịch sử văn hóa và lịch sử tự nhiên của môi trường, không làm biến đổi tình trạng của hệ sinh thái, đồng thời có cơ hội để phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường”.

Du lịch sinh thái nhà vườn là một sản phẩm du lịch hiệu quả đã được nhiều nước trên thế giới áp dụng từ lâu tại các vùng nông thôn, vùng có tiềm năng về du lịch nhân văn được gọi là mô hình “farm tour” hay “homestay”. Mô hình này vừa quảng bá được sản phẩm nông sản đặc thù địa phương, vừa khai thác nguồn thu khác từ du lịch. Việc khai thác mô hình DLST đã mang lại hiệu quả rất thiết thực cho người dân địa phương, khách du lịch và tăng thêm nguồn thu ngân sách đáng kể cho chính quyền địa phương. Mô hình được tổ chức có hệ thống, quy trình phối hợp giữa các bên tham gia như: Chủ nhà vườn, chính quyền địa phương, công ty lữ hành và du khách tạo thành một sản phẩm du lịch đặc biệt cho địa phương.

Đảo Phú Quốc hiện nay có 61% diện tích là rừng tự nhiên, với 150 km bờ biển cùng nhiều bãi biển dài rất đẹp và hoang sơ, vì thế nhiều công ty du lịch đã mở các tour du lịch sinh thái tham quan rừng nguyên sinh thuộc Vườn Quốc gia và phối hợp với một số gia đình người dân ở Phú Quốc mở các tour sinh thái tham quan vườn tiêu trên đảo, đã thu hút đông du khách đến tham quan trong thời gian qua. Trong những năm qua lượng khách du lịch đến Phú Quốc tăng không ngừng từ 280.000 khách/năm 2010, đến 416.000 khách/năm 2013, năm 2014 đón khoảng 500.000 du khách, năm 2015 có khoảng 01 triệu khách đến Phú Quốc, trong đó khách Quốc tế chiếm khoảng 40% tổng lượng khách. Nhờ Du lịch, thu ngân sách Phú Quốc được tăng mạnh những năm gần đây: với 463 tỷ năm 2012; đến 760 tỷ trong năm 2013, năm 2014 là 1.008 tỷ và năm 2015 nhảy vọt lên 1.600 tỷ đồng. Lượng khách du lịch tăng 3,55 lần, doanh thu du lịch bình quân tăng 43%/năm. Với sự phát triển như trên, việc các công ty du lịch liên kết với người dân Phú Quốc tổ chức các tour du lịch sinh thái và tham quan nhà Vườn tiêu là cần thiết, phù hợp với nhu cầu của du khách và mong muốn của địa phương, góp phần tạo ra sự phong phú hơn về các sản phẩm du lịch trên đảo, làm hấp dẫn, lôi cuốn, thu hút du khách có thời gian lưu trú trên đảo lâu hơn, góp phần phát triển du lịch Phú Quốc bền vững, quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống của đảo và góp phần bảo vệ môi trường sống.

Nghề trồng tiêu ở Phú Quốc có từ lâu đời, hiện nay có 717 hộ với diện tích hơn 300 ha. Hồ tiêu Phú Quốc đã Cục Sở hữu trí tuệ công nhận Nhãn hiệu tập thể. Năm 2012, Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Kiên Giang đã hỗ trợ cho Trường Đại học Cần Thơ thực hiện thành công đề tài “Nghiên cứu xây dựng mô hình sản xuất tiêu Phú Quốc đạt chuẩn GlobalGAP” do GS.TS Võ Thị Gương làm chủ nhiệm. Kết quả xây dựng mô hình trên 05 ha của 05 nhà vườn tiêu đạt chứng nhận GlobalGAP. Đây là điều kiện để hồ tiêu Phú Quốc có thể mở rộng thị trường tiêu thụ ra thế giới đồng thời góp phần quảng bá cho du lịch Phú Quốc – là một điểm đến quan trọng của du lịch Việt Nam. Trước đó, Sở KH&CN Kiên Giang cũng đã hỗ trợ kinh phí triển khai các đề tài như Phun tưới nhỏ giọt cho vườn tiêu; Điều tra dịch hại trên vườn tiêu; So sánh năng suất và phẩm chất bộ giống tiêu tại đảo Phú Quốc;… đặc biệt Sở KH&CN Kiên Giang đã hỗ trợ cho Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Kiên Giang thực hiện đề tài “Xây dựng mô hình du lịch sinh thái vườn tiêu tại đảo Phú Quốc” do ThS. Nguyễn Xuân Quang và TS. Nguyễn Thị Diệp Mai thực hiện, kết quả xây dựng thành công 03 mô hình DLST vườn tiêu trên đảo Phú Quốc. Những kết quả đề tài KH&CN góp phần nâng cao tầm giá trị của nghề trồng tiêu Phú Quốc không chỉ dừng lại ở việc khai thác sản phẩm nông nghiệp mà kết hợp khai thác nhiều hơn nữa nguồn lợi này từ du lịch.

Từ đây, nông dân Phú Quốc không chỉ đơn thuần phát triển nghề sản xuất hồ tiêu truyền thống để cung ứng sản phẩm cho thị trường mà đang dần dần phát triển các loại hình du lịch, mở ra các tuyến du lịch sinh thái vườn và cung ứng sản phẩm hồ tiêu đến du khách. Du khách đến đảo Phú Quốc không chỉ khám phá những danh lam, thắng cảnh, thưởng thức những món ăn độc đáo,… mà còn muốn tìm hiểu những nét đẹp văn hóa, những sản phẩm đặc trưng của Phú Quốc qua các mô hình sản xuất nông nghiệp. Vì vậy, tham gia tour du lịch sinh thái vườn tiêu, du khách đã được các nhà vườn giới thiệu các kỹ thuật trồng, chăm sóc để tạo ra sản phẩm hồ tiêu Phú Quốc luôn cay nồng, mang đậm hương vị độc đáo mà nơi khác không có được. Mô hình du lịch sinh thái nhà vườn tiêu Phú Quốc là mô hình đang rất cần thiết triển khai, từ đó đúc kết, điều chỉnh để nhân rộng xây dựng thành sản phẩm du lịch sinh thái đặc trưng của Phú Quốc. Trên sản phẩm của đề tài “Xây dựng mô hình du lịch sinh thái vườn tiêu tại đảo Phú Quốc” 03 mô hình nhà vườn tiêu đã được các công ty lữ hành đến trao đổi ký kết hợp tác, liên kết quảng bá tuyên truyền với các tour khác của Phú Quốc, đưa khách có nhu cầu đến mô hình.

2. Ba mô hình DLST vườn tiêu điển hình thành công của Phú Quốc

2.1. Mô hình DLST vườn tiêu hộ Nguyễn Xuân Bính (ấp Suối Cát, xã Cửa Dương)

Tổng diện tích đất của nhà vườn là 4,56 ha, có 2.000 trụ tiêu đang được trồng theo mô hình ứng dụng công nghệ sinh học, sản xuất theo hướng tiêu chuẩn GlobalGAP; ngoài ra còn có 3 ha cây lấy gỗ, 2.000 cây gió bầu (cây trầm hương), đặc biệt có khoảng 1 ha cây gió bầu đã đến giai đoạn thu hoạch.

Sau vườn có một nhánh nhỏ của rạch Suối Cát tạo thêm cảnh quan thiên nhiên. Với không gian rộng rãi, thoáng mát và yên tĩnh, là điểm lý tưởng để du khách đến thăm quan vườn tiêu, cây gió bầu cũng như mua sắm các sản phẩm nông sản. Các sản phẩm do gia đình sản xuất như: muối tiêu các loại, các loại tiêu chính, hàng mỹ nghệ từ gỗ trầm, gỗ trầm để đốt, dầu trầm hương..

vuon-tieu-1

Trung bình mỗi ngày nhà vườn đón từ 100 khách trở lên. Khách đến tham quan chủ yếu là khách nước ngoài thích DLST (loại trung bình), khách nước ngoài dạng gia đình đi nghỉ hè hoặc nghỉ đông, khách nội địa đến tham quan theo hình thức tour ngày. Khách đến được phục vụ ăn uống; tham quan khu bếp và khách có thể tham gia nấu ăn cùng gia đình hoặc tự nấu ăn. Có điểm câu cá suối, băng ghế để đọc sách, võng để thư giản hưởng thụ không gian thiên nhiên ven suối nằm trong khuôn viên của nhà vườn để tăng thêm hoạt động dịch vụ tại nhà vườn. Liên kết với hướng dẫn viên tự do để phục vụ khách lưu trú tại nhà vườn có nhu cầu tham quan rừng nguyên sinh, dã ngoại cắm trại hay tổ chức tour nội đảo.

Hiện tại đang liên kết với nhà vườn hộ Phạm Thị Quỳnh, Trang trại Ecofarm Phú Quốc để khai thác khách du lịch có nhu cầu lưu trú. Đang dự kiến liên doanh với những doanh nghiệp có nhu cầu kinh doanh DLST để đầu tư bungalow phù hợp.

2.2. Mô hình DLST Trang trại Ecofarm Phú Quốc (ấp Suối Cát, xã Cửa Dương):

Công ty Cổ phần nông trại sinh thái (Ecofarm) được thành lập năm 2007 tại Phú Quốc. Phía sau của trang trại có một nhánh nhỏ của rạch Suối Cát và nằm ven Vườn Quốc gia Phú Quốc đã tạo thêm cảnh quan thiên nhiên và điều kiện để xây dựng một số hoạt động DLST phụ trợ.

Năm 2008, Công ty Ecofarm đã đầu tư trên 100.000 USD nhập khẩu một hệ thống nhà lưới trồng rau từ Israel. Hệ thống nhà lưới công nghệ cao này có diện tích 4.200 m2 (lớn nhất Đồng bằng sông Cửu Long), được trang bị hệ thống tưới nhỏ giọt dinh dưỡng và phun sương. Trang trại hiện đang sản xuất và cung cấp các loại rau sạch cho đảo Phú Quốc với diện tích 6,5 ha, bên cạnh đó có 1.000 gốc tiêu, ở đây còn có vườn phong lan diện tích 0,5 ha.

vuon-tieu-2

Hiện có các khu: Khu vực tham quan sản xuất tiêu sạch thương phẩm; khu sản xuất các loại rau sạch thương phẩm; khu hoa lan thương phẩm; khu vực trưng bày và giới thiệu quy trình sản xuất của trang trại; khu lễ tân kết hợp với bán giới thiệu sản phẩm của trang trại, thức ăn nhanh được chế biến từ sản phẩm rau sạch.

Khu vực vườn tiêu được chia thành khu tham quan sản xuất tiêu thương phẩm theo tiêu chuẩn GlobalGAP. Đăng ký thương hiệu riêng, đưa sản phẩm tiêu sản xuất tại vườn ra thị trường. Bên cạnh đó có khu giới thiệu từng thời kỳ tăng trưởng của cây tiêu. Kết hợp giới thiệu lịch sử hình thành và phát triển của cây tiêu Phú Quốc; giới thiệu các nông cụ phục vụ trồng tiêu, rau, hoa lan; giới thiệu quy trình về kỹ thuật sản xuất của trang trại, trồng tiêu theo tiêu chuẩn GlobalGAP. Đây là khu vực mà du khách sẽ được trải nghiệm thực tế khi cùng với những công nhân trực tiếp thao tác, sử dụng các nông cụ thực hiện các công đoạn của quy trình sản xuất trồng tiêu. Đồng thời kết hợp làm nơi để khách du lịch ghi cảm tưởng và chụp hình lưu niệm với nhân viên trang trại.

Ngoài ra còn có khu lễ tân để kết hợp phục vụ món ăn nhanh được chế biến từ sản phẩm của trang trại, có nơi cho khách tự chế biến món ăn.

2.3. Mô hình DLST vườn tiêu của nhà vườn Phạm Thị Quỳnh (ấp Xóm Mới – xã Bãi Thơm):

Diện tích đất của hộ là 7,8 ha, có vườn tiêu 700 gốc trồng theo mô hình ứng dụng công nghệ sinh học với quy trình sản xuất theo hướng tiêu chuẩn GlobalGAP. Đã xây dựng 8 bungalows đưa vào hoạt động từ 2014, hiện này trung bình nhà vườn đón trên hàng ngàn lượt khách/năm đến tham quan theo tour trong ngày. Nếu lưu trú, trung bình từ 3 – 7 ngày.

vuon-tieu-3

Đối tượng khách đến nhà vườn chủ yếu khách nước ngoài thích DLST (loại trung bình), khách nước ngoài dạng gia đình đi nghỉ hè hoặc nghỉ đông, khách nội địa tham quan tour trong ngày.

Chủ hộ đã từng làm việc tại Công ty Sài Gòn – Phú Quốc Resort Spa nên có khả năng giao tiếp bằng tiếng Anh và kinh nghiệm kinh doanh du lịch và các nhân viên đều có khả năng tổ chức triển khai DLST.

Phía sau vườn có một nhánh nhỏ của sông Cửa Cạn, đã tạo thêm cảnh quan thiên nhiên và điều kiện để mở rộng các dịch vụ của DLST như chèo thuyền, câu cá, đi bộ ven suối.

Vườn tiêu được xây dựng thành khu vực tham quan sản xuất tiêu thương phẩm theo hướng tiêu chuẩn GlobalGAP, cộng các lô chia từng khu giới thiệu từng thời kỳ tăng trưởng của cây tiêu; giới thiệu lịch sử hình thành và phát triển của cây tiêu Phú Quốc; giới thiệu các nông cụ phục vụ trồng tiêu. Bên cạnh đó thiết kế mở rộng khu vực trưng bày và bán các loại sản phẩm được chế biến từ cây tiêu kết hợp với trưng bày hình ảnh quảng bá du lịch Việt Nam, Phú Quốc. Đồng thời kết hợp làm nơi để khách du lịch ghi cảm tưởng và chụp hình lưu niệm với chủ nhà vườn tiêu.

Đang thiết kế xây dựng thêm 5 – 10 phòng nghỉ theo mô hình homestay đáp ứng theo nhu cầu của khách. Chủ nhà vườn đã kết nối với một số công ty lữ hành để giới thiệu, đưa khách đến lưu trú, tham quan điểm DLST.

Chủ nhà vườn được giao thiết kế, quản lý điều hành website chung mô hình: http//www.dulichsinhthainhavuontieuphuquoc.com và kết nối với các nhà vườn tham gia mô hình, công ty lữ hành, khách du lịch đặt tour đến tham quan.

3. Các đề xuất phát triển mô hình DLST vườn tiêu Phú Quốc trong thời gian tới.

Qua 03 mô hình trên, nhằm mở rộng mô hình DLST trong tương lai, một số đề xuất sau cần được thực hiện:

3.1. Đối với các hộ trồng tiêu.

Tiêu chí nhà vườn tham gia mô hình phải đạt:

Cơ sở vật chất: (i) Vườn tiêu có diện tích đủ lớn để thiết kế nơi ăn ở, tham quan và dịch vụ phục vụ khách; (ii) Đã tham gia tập huấn sản xuất theo quy trình GlobalGAP; (iii) Có khả năng tài chính tham gia kinh doanh du lịch; (iv) Trang thiết bị, máy móc cơ bản phục vụ dịch vụ du lịch. Nhân lực: (i) Có nhân lực để tham gia kinh doanh du lịch; (ii) Người tham gia có khả năng, trình độ để phục vụ khách du lịch (Việt Nam và nước ngoài). Phân khu của mô hình: (i) Phòng giới thiệu: máy chiếu một đoạn phim tư liệu hoặc đoạn clip về vòng đời cây tiêu từ khâu chọn giống đến sản phẩm; (ii) Phòng tham quan, gồm các khu tham quan, như sau:+ Khu giống cây tiêu; + Khu ươm mầm; + Khu giai đoạn phát triển; + Khu giai đoạn ra hoa; + Khu giai đoạn kết trái; + Khu thành phẩm từ tiêu. (iii) Phòng sản xuất, đóng gói các sản phẩm tiêu: + Khu phân loại sản phẩm; + Khu đóng gói thành phẩm; + Phòng trưng bày và bán sản phẩm tiêu; + Khu trưng bày sản phẩm; + Giả cả niêm yết từng loại sản phẩm.

Trước mắt, các hộ nhà vườn tiêu cần cải tạo, nâng cao chất lượng vườn tiêu, nhưng phải đảm bảo phục vụ du khách một cách chuyên nghiệp, thân thiện, hiếu khách… để tạo ấn tượng đẹp với du khách, làm cơ sở thu hút du khách quay lại với hộ nhà vườn tiêu của mình.
Bản thân các hộ nhà vườn tiêu cần nghiên cứu, phát triển thêm các dịch vụ phụ trợ, tạo cảnh quan, bố trí các tiểu cảnh… để tăng thêm tính hấp dẫn, không làm cho du khách nhàm chán. Ngoài ra, các hộ cũng phải tiếp tục tạo ra những sản phẩm đặc trưng đậm nét Phú Quốc để phục vụ du khách khi đến tham quan. Đồng thời các chủ vườn cũng phải tạo ra những phong cách thân thiện với du khách, cải tạo phong cảnh cho phù hợp với văn hóa địa phương vùng miền. Thân thiện với thiên nhiên góp phần giữ vững môi trường sinh thái bền vững.

3.2. Đối với chính quyền địa phương.

Để tạo điều kiện cho mô hình DLST vườn tiêu giúp nông dân Phú Quốc làm giàu bền vững, đây là loại hình du lịch độc đáo thu hút nhiều khách đến tham quan. Về mặt chủ trương nhà nước nên quy hoạch những khu vực có điều kiện thuận lợi để phát triển cây tiêu và đa dạng thêm các loại cây ăn trái. Để đảm bảo mùa nào trái cây đó nhằm thu hút khách đến tham quan. Đối với các hộ có đất tại những nơi có điều kiện phát triển, nhà nước hỗ trợ thêm vốn đầu tư chăm sóc cây tiêu trồng thêm cây ăn trái hình thành điểm đến dừng chân của du khách.

Giá tiêu trồng tại Phú Quốc có giá thành cao hơn một số nơi khác trong đất liền nên một số hộ kinh doanh hám lợi đã mua tiêu hạt từ Gò Quao, Giồng Riềng, Hà Tiên, vùng miền Đông Nam Bộ… đóng gói giả thương hiệu tiêu Phú Quốc. Sản lượng tiêu được cấp chứng chỉ GlobalGAP chỉ chiếm số lượng khiêm tốn, lại được bao tiêu sản phẩm, xuất khẩu trực tiếp nên hầu như không bán ra thị trường tiêu thụ lẻ phục vụ khách du lịch. Việc chính quyền địa phương cần phải cấp bách có giải pháp bảo vệ thương hiệu tiêu Phú Quốc mới có thể giữ lòng tin đối với du khách và người tiêu thụ.

3.3. Đối với cơ quan quản lý du lịch.

Rà soát lại những mô hình DLST đạt chuẩn để nhân điển hình hướng dẫn cho những khu khác làm theo, từng bước tập huấn chuyên môn hóa phong cách phục vụ du khách của các chủ nhà vườn.

Tham mưu đề xuất cấp có thẩm quyền, định hướng quy hoạch để phát triển những khu vực phù hợp với mô hình DLST nhà vườn tiêu. Với lợi thế thuộc Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Kiên Giang, cần phải xây dựng bộ khung quy chế nhãn chứng nhận Khu Dự trữ sinh quyển cho các hộ nhà vườn tham gia mô hình. Nếu được gắn nhãn chứng nhận này giá trị thương hiệu của các nhà vườn tham gia mô hình, đặc biệt đối với khách nước ngoài.

3.4. Đối với các công ty lữ hành.

Các công ty du lịch, lữ hành, nhà hàng, khách sạn tham gia hỗ trợ hoạt động và phát triển nhân rộng mô hình để tăng thêm sự phong phú về sản phẩm du lịch cho khách du lịch. Cần có phối hợp chặt chẽ với các chủ nhà vườn để tạo thành điểm tham quan, điểm homestay đặc trưng. Chia sẻ kinh nghiệm về hoạt động kinh doanh du lịch cho các chủ nhà vườn để đáp ứng nhu cầu của khác.

Bên cạnh đó cần các công ty và cơ sở dịch vụ du lịch cần tạo sự liên kết gắn bó với cộng đồng địa phương trong việc chia sẻ lợi ích thu được từ du lịch. Hỗ trợ cho các cấp chính quyền trong việc quảng bá, tuyên truyền giới thiệu mô hình, giới thiệu tài trợ, hỗ trợ để thực hiện và phát triển mô hình.

Được vậy, mô hình DLST vườn tiêu sẽ phát triển, lúc đó sẽ góp phần phát kinh tế – xã hội Phú Quốc một cách bền vững./.

Tài liệu tham khảo chính

BQL Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Kiên Giang (2016). Báo cáo định kỳ 10 năm Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Kiên Giang (200-2016).

Nguyễn Xuân Quang và Nguyễn Thị Diệp Mai (2015). Báo cáo tổng kết đề tài KH&CN Kiên Giang cấp tỉnh “Xây dựng mô hình du lịch sinh thái vườn tiêu tại đảo Phú Quốc”.

Viện NCPT Du lịch – Tổng cục Du lịch (2015). Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch tỉnh Kiên Giang đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030.

TS. Nguyễn Xuân Niệm

PGĐ Sở KH&CN Kiên Giang

Tin tức Related